Jekyll2026-05-09T11:36:52+03:30https://zmim.ir/feed.xmlمحمد زینلییادداشتهای محمد زینلی <a href="https://github.com/piharpi" target="_blank" rel="noopener">@github</a>.محمد زینلیm@zmim.irجنگ نوشته2026-04-05T15:50:00+03:302026-04-05T15:50:00+03:30https://zmim.ir/reflections-on-warاین یادداشت کوتاه را برای یک استوری در اینستاگرام نوشتم و به تشویق یکی از دوستان اینجا هم میگذارمش.
من به شخصه آینده روشنی در پس این جنگ برای ایران نمیبینم. نه چشمانداز روشنی برای اصلاح رفتار و ساختار حکومت میبینم، نه افقی روشن برای یک تغییر اساسی در نظام حکمرانی کشور. به همین دلیل، خیلی صریح و بدون واهمه از قضاوت یا کوبیده شدن توسط موافقان جنگ میگویم که من با مداخله نظامی به این شکل موافق نبودم.
اما حالا که این اتفاق رخ داده، پرسش اصلی برای من دیگر این نیست که چه موضعی درستتر بوده، بلکه این است که در دل این جنگ و در فردای آن، چه باید کرد.
برای من، مهمترین مساله در این لحظه نه اثبات حقانیت یک موضع، بلکه تلاش برای فهمیدن پیچیدگی موقعیتی است که در آن قرار گرفتهایم.
برای خیلیها دفاع از مداخله نظامی به این معنا نیست که جنگ هیچ هزینهای برای مردم ندارد و حتی به این معنا نیست که حتما در صورت مداخله اوضاع بهتر میشود. بسیاری از کسانی که موافق این مداخله هستند، کاملا میپذیرند که ممکن است اوضاع حتی بدتر هم بشود. بحث بر سر این نیست که «هر چه بشود بهتر است»، بلکه دقیقا بر سر انتخاب میان چند سناریوی بد است.
یک سناریو، تداوم وضعیت موجود است؛ با هزینههای انباشته سرکوب، فرسایش اقتصادی، مهاجرت گسترده، انسداد سیاسی و اجتماعی، و روندی که در بلندمدت میتواند به فروپاشیهای کنترلنشده منجر شود.
سناریوی دیگر، مداخله نظامی است؛ با همه ریسکهای جدی آن: بیثباتی، خشونت، تلفات انسانی، و حتی احتمال تکرار تجربههایی شبیه عراق، سوریه یا لیبی.
استدلال موافقان مداخله این نیست که این ریسکها وجود ندارد، بلکه این است که هزینههای سناریوی اول برای آنها قطعی، مستمر و رو به افزایش است، در حالی که سناریوی دوم، با وجود ریسک بالا، یک امکان گسست و تغییر واقعی را باز میکند.
در واقع، برای این گروه، مساله انتخاب میان «زوال تدریجی تقریبا قطعی» و «ریسک یک جهش پرهزینه با احتمال تغییر» است.
ممکن است کسی این قمار را نپذیرد، و این موضع کاملا قابل احترام و قابل دفاع است. اما اگر کسی آن را بپذیرد، موضعش لزوما از جنس توهم یا بیتوجهی به رنج مردم نیست؛ بلکه از جنس ترجیح دادن یک ریسک بزرگ به یک بنبست فرساینده است.
در عین حال، به همان اندازه باید گفت که نظر مخالفان جنگ هم کاملا قابل درک است.
مخالفت با جنگ به معنای دفاع از وضعیت موجود نیست. بسیاری از مخالفان، بیش از هر چیز نگران ویرانی اجتماعی، فروپاشی نهادها، گسترش خشونت و رنجی هستند که ممکن است نسلها ادامه پیدا کند. تجربه تاریخی منطقه این ترس را برایشان کاملا واقعی کرده است.
اما شاید تصویر جامعه ایران را هم نتوان تنها در قالب این دو نگرانی توضیح داد. در کنار کسانی که تغییرات بنیادین را، با همه ریسکهایش، تنها راه گریز از فرسایش میبینند، و در کنار کسانی که از فروپاشی و بیثباتی هراس دارند، بخش قابل توجهی از جامعه نیز همچنان به جمهوری اسلامی و ایده سیاسی و تاریخی پشت آن باور دارد. برای این گروه، جمهوری اسلامی صرفا یک حکومت مستقر نیست، بلکه بخشی از هویت سیاسی، دینی یا تاریخی آنهاست؛ چیزی که بقایش را با استقلال، ثبات یا حتی معنای ایران معاصر گرهخورده میبینند. به همین دلیل، افق آینده را نه در فروپاشی کامل این نظم، بلکه در تداوم، بازسازی یا اصلاح آن جستوجو میکنند.
بهنظرم بخش مهمی از تفاوت این دیدگاهها، نه از ناآگاهی یا بیاخلاقی یک طرف، بلکه از تفاوت در تجربه زیسته و زاویه نگاه آنها میآید.
کسی که سالها فرسایش تدریجی زندگی، سرکوب، ناامیدی و انسداد را بهعنوان خطر اصلی تجربه کرده، ممکن است ریسک یک گسست بزرگ را قابل تحملتر ببیند.
در مقابل، کسی که فروپاشی اجتماعی، جنگ داخلی، آوارگی و ویرانی منطقه را خطر نزدیکتر میبیند، طبیعی است که با هر نوع مداخله نظامی مخالفت کند.
و در سوی دیگر، کسانی هم هستند که با وجود همه بحرانها، ناکارآمدیها و نارضایتیها، همچنان از جمهوری اسلامی دفاع میکنند و حاضرند برای حفظ آن هزینه بدهند؛ نه لزوما چون همه وضعیت موجود را مطلوب میدانند، بلکه چون فروپاشی این نظم را مساوی با فروپاشی نوعی هویت سیاسی، تاریخی یا حتی امنیت جمعی میبینند. نادیده گرفتن این بخش از جامعه، حتی اگر کسی با آن همدل نباشد، فهم ما از نیروهای واقعی و مسیرهای ممکن آینده ایران را ناقص میکند.
این اختلاف، بیش از آنکه نزاعی ساده میان درست و غلط باشد، اختلاف بر سر این است که هر گروه کدام نوع خطر را واقعیتر، فوریتر و تحملناپذیرتر میبیند.
اشکال اصلی جایی شروع میشود که هر دو طرف، موضع طرف مقابل را به یک کاریکاتور تقلیل میدهند.
اینکه نظر موافقان مداخله نظامی به «بدتر از این نمیشود» یا «جنگ هیچ هزینهای ندارد» فروکاسته شود، همانقدر نادرست است که نظر مخالفان جنگ به «دفاع از جمهوری اسلامی» یا «رضایت از وضعیت موجود» تقلیل داده شود.
وقتی پیچیدگی و گوناگونی آدمهای موافق و مخالف حذف میشود، نقد کردن موضع آنها راحتتر میشود، اما دیگر نقدِ نسخه واقعی آن موضع نیست؛ نقد یک تصویر سادهشده و ناقص است.
شاید یکی از مهمترین کارهایی که باید همین امروز، در دل این بحران و در اوج شکافها و خشمها انجام شود، ساختن یک گفتار مشترک برای باهمزیستن باشد.
گفتاری که از ضرورت تاریخی برپایی دوباره ایران بر محور ایده باهمزیستن دفاع کند؛
اینکه با وجود همه اختلافهای عمیق، خشمها، زخمها و تجربههای متفاوت، آیندهای برای این سرزمین بدون پذیرش تکثر دیدگاهها و بدون امکان زندگی در کنار یکدیگر ساخته نمیشود.
اگر قرار است از این وضعیت عبور کنیم، این عبور فقط سیاسی نیست؛
باید دوباره یاد بگیریم که همدیگر را بفهمیم، پیش از آنکه یکدیگر را حذف کنیم.
شاید مهمترین وظیفه امروز ما همین باشد:
حفظ امکان باهمماندن، حتی در اوج اختلاف.
چون ایرانِ پس از جنگ، هر شکلی که به خود بگیرد، ناگزیر خانه مشترک همه ما خواهد بود؛
و اگر زبان گفتوگو و امکان باهمزیستن را از همین امروز نسازیم، هیچ تغییر سیاسی بهتنهایی آیندهای روشن برای این سرزمین نخواهد ساخت.
آینده ایران نه فقط در میدان سیاست، که در توان ما برای باهمماندن، باهمشنیدن و باهمساختن رقم میخورد.
]]>محمد زینلیm@zmim.irچرا پیام از داخل ایران راحتتر به خارج میرسد؟2026-01-24T12:10:00+03:302026-01-24T12:10:00+03:30https://zmim.ir/inbound-outboundمتاسفانه حدود دو هفته است که ارتباط اینترنت ایران قطع شده و خبرهای ناگواری باعث شده هیچ کدام ما حال و روز خوبی نداشته باشیم. دسترسی آزاد به اینترنت از حقوق اولیه و اساسی همه انسانهاست. به امید روزهای بهتر.
اینجا قصد دارم توضیح بدهم که چرا پس از برقراری محدود و مختصر ارتباط پیامهای ارسالی از داخل ایران راحتتر در خارج از کشور دریافت میشوند و معمولا مسیر برگشت یعنی پیامهایی که از خارج از ایران ارسال میشوند سختتر به مقصد میرسند.
نامتقارن شدن مسیرهای اینترنت (Asymmetric Routing)
در شرایط بحران یا محدودسازی، مسیرهای اینترنت معمولاً نامتقارن میشوند. یعنی مسیر خروجی از ایران (ارسال داده به خارج) کمتر محدود میشود، اما مسیر ورودی به ایران (دریافت داده از خارج) شدیدتر فیلتر یا مسدود میشود. دلیلش این است که کنترل اطلاعات ورودی برای سیستمهای نظارتی اهمیت بیشتری دارد.
به زبان ساده، «فرستادن» راحتتر از «دریافت کردن» میشود. نتیجه این نامتقارن بودن این است که درخواست از داخل کشور میرود، اما پاسخ از خارج ممکن است هرگز برنگردد.
مسیرهای اینترنت در زمان قطعی نامتقارن (Asymmetric Routing) میشوند. مسیر خروجی از ایران معمولاً بازتر است ولی مسیر ورودی بیشتر محدود میشود. از طرف دیگر فیلترشکنها و VPNها در اینترنت ناپایدار سختتر میتوانند ارتباط ورودی را دوباره برقرار کنند، مخصوصاً اگر UDP باشند یا keep-alive ضعیفی داشته باشند. البته DNS و سرورهای خارجی هم گاهی جواب را از مسیری میفرستند که راه برگشتش به ایران بسته است.
فایروال stateless (بدون وضعیت)
فایروال stateless هر بسته اینترنت را کاملاً مستقل بررسی میکند. یعنی برایش مهم نیست قبل از این بسته چه چیزی رد و بدل شده است. فقط نگاه میکند این بسته با قوانین تعریف شده همخوانی دارد یا نه.
مزایا
سادگی مهمترین مزیت این نوع فایروال است. پیادهسازی آن راحت است، مصرف منابع کمی دارد و سرعت پردازش بالاست. به همین دلیل برای روترهای ساده یا شبکههایی که حجم ترافیک بسیار بالایی دارند مناسب است.
معایب
مشکل اصلی این فایروال این است که «کانتکست» ندارد. نمیفهمد یک بسته ادامه چه ارتباطی است. به همین دلیل قوانینش یا باید خیلی باز باشند (که امنیت را کم میکند) یا خیلی سختگیرانه (که باعث قطع ارتباطهای سالم میشود) و برای کنترل دقیق ترافیک ورودی چندان مناسب نیست.
فایروال stateful (دارای وضعیت)
فایروال stateful برخلاف stateless، حافظه دارد. وقتی یک ارتباط از داخل شبکه شروع میشود، فایروال آن را در جدولی به نام state table ثبت میکند. از آن به بعد فقط بستههایی اجازه عبور دارند که ادامه همان ارتباط ثبتشده باشند.
اگر بستهای از خارج وارد شود که هیچ ارتباط قبلی برایش وجود نداشته باشد، فایروال آن را مشکوک تلقی میکند و معمولاً مسدود میکند.
مزایا
امنیت بالاتر مهمترین مزیت فایروال stateful است. چون فقط اجازه ادامه ارتباطهایی را میدهد که «قانونی» شروع شدهاند. کنترل ترافیک ورودی بسیار دقیقتر است و احتمال سوءاستفاده کمتر میشود.
معایب
این نوع فایروال پیچیدهتر است و منابع بیشتری مصرف میکند. علاوه بر این، به ناپایداری شبکه حساس است. اگر ارتباط قطع و وصل شود یا بستهای گم شود، ممکن است state پاک شود و بستههای بعدی بهاشتباه مسدود شوند.
مقایسه خلاصه stateless و stateful
به طور خلاصه، stateless ساده و سریع است ولی دیدی نسبت به ارتباط ندارد. stateful هوشمندتر و امنتر است اما در اینترنت ناپایدار میتواند باعث قطع ارتباطهای سالم شود. در محدودیتهای اینترنت ایران بیشتر از فایروالهای stateful استفاده میشود، چون کنترل ترافیک ورودی برایشان اولویت دارد.
در محدودیتهای اینترنت ایران احتمالا بیشتر از فایروال stateful استفاده میشود، یعنی اگر ارتباط از داخل کشور شروع بشود، جوابش از خارج راحتتر برمیگرده، اما اگر کسی از خارج بخواهد بدون شروع قبلی به داخل پیام بفرستد، معمولاً فایروال مسدودش میکند.
برای همین پیامهایی که از داخل به خارج فرستاده میشوند، شانس رسیدن بیشتری دارند تا پیامهایی که از خارج به داخل ارسال میشوند.
TCP و پیامهای اصلی آن
بیشتر ارتباطهای اینترنتی (وب، پیامرسانها، ایمیل) روی پروتکلی به نام TCP انجام میشوند. TCP قبل از ارسال داده یک فرایند مشخص برای برقراری ارتباط دارد.
ابتدا بستهای به نام SYN ارسال میشود که یعنی «میخواهم ارتباط برقرار کنم». طرف مقابل با SYN-ACK جواب میدهد، یعنی «درخواستت را گرفتم و آمادهام». سپس فرستنده با ACK تأیید میکند و ارتباط برقرار میشود. بعد از آن دادههای واقعی یا DATA رد و بدل میشوند. در پایان، یکی از دو طرف با FIN اعلام میکند که ارتباط تمام شده و اتصال بسته میشود.
این ساختار مشخص باعث میشود فایروالهای stateful بتوانند تشخیص دهند کدام ارتباط معتبر است.
UDP و مفهوم pseudo-state
UDP برخلاف TCP هیچکدام از این مراحل را ندارد. نه شروع مشخصی دارد، نه تأیید، نه پایان. هر بسته UDP مستقل ارسال میشود، بدون اینکه طرف مقابل حتماً پاسخی بدهد.
برای اینکه UDP بهطور کامل مسدود نشود، فایروالهای stateful چیزی به نام pseudo-state میسازند. یعنی اگر از داخل شبکه یک بسته UDP به مقصدی خاص ارسال شود، فایروال برای مدت کوتاهی اجازه میدهد پاسخ از همان مقصد برگردد. اگر این زمان تمام شود یا اینترنت ناپایدار باشد، بستههای بعدی که از خارج میآیند دیگر معتبر شناخته نمیشوند و drop میشوند.
به همین دلیل ارتباطهای مبتنی بر UDP، مثل بعضی VPNها، تماسهای صوتی و تصویری، در شرایط قطع و وصل اینترنت خیلی زود ناپایدار میشوند.
جمعبندی
اینکه پیام از داخل ایران به خارج راحتتر میرسد اما از خارج به داخل نه، نتیجه ترکیب چند عامل است: نامتقارن شدن مسیرهای اینترنت، استفاده گسترده از فایروالهای stateful، حساسیت این فایروالها به ناپایداری شبکه، و تفاوت ذاتی TCP و UDP. این رفتار نه باگ است و نه تصادفی، بلکه حاصل طراحی و سیاستگذاری در سطح زیرساخت شبکه است.
]]>محمد زینلیm@zmim.irمدیریت فایلهای تنظیمات با استفاده از Git bare2023-07-01T21:10:00+03:302023-07-01T21:10:00+03:30https://zmim.ir/How-to-manage-dotfiles-with-git-bare-repoداتفایلها
یکی از بزرگترین مزایای استفاده از گنو/لینوکس قابلیت شخصی سازی آن است. بسیاری از کاربران شخصی سازی را با تغییر فایلهای تنظیمات انجام میدهند.
به مرور که از سیستم استفاده میکنیم، این فایلها پیوسته تغییر میکنند و وقتی تعداد آنها زیاد شود و شما روی سیستمهای مختلف از آنها استفاده کنید، مدیریت این فایلها دشوارتر میشود.
یکی از بهترین روشها برای مدیریت این فایلها استفاده از Git است.
ویندو منیجرها و بزرگترین مزیتشان: قابلیت شخصی سازی
من مدتهاست که از گنو/لینوکس روی سیستمهای شخصی استفاده میکنم و سالهاست که استفاده از ویندو منیجرّهای مینیمال را به محیطهای دسکتاپ بزرگ مثل گنوم و کیدیای ترجیح میدهم.
استفاده از ویندو منیجرها سبب شده که سیستم من سبکتر باشد و برای استفاده من کاملا شخصی سازی شده باشد.
هنگامی که شما به جای دسکتاپهای بزرگ از ویندو منیجرها استفاده میکنید، بسیاری از تنظیمات سیستم و ابزارها را خودتان باید انجام دهید.
این کار سبب میشود که شما سیستمی که از آن استفاده میکنید را بهتر بشناسید و بسته به نیازتان آن را تغییر بدهید.
مدیریت فایلهای تنظیمات برای استفاده از آنها روی سیستمهای مختلف با سختافزار و سیستم عاملهای متفاوت ممکن است دشوار به نظر برسد. استفاده از Git bare repository یکی از بهترین و هوشمندانهترین راهها برای این کار است. از آنجا که بیشتر ما برای مدیریت پروژههامان از Git استفاده میکنیم، این کار نیاز به نصب ابزار تازه و یاد گرفتن آن ندارد.
سایر ابزارها
ابزارهای بسیاری برای مدیریت داتفایلها وجود دارد. معروفترین آنها شاید GNU Stow باشد. لیستی از این ابزارها را میتوانید اینجا یا در ویکی آرچ ببینید.
روش Git bare repo
اولین جایی که من این روش بسیار هوشمندانه را پیدا کردم در این گفتگوی هکر نیوز بود. پس از آن جاهای مختلفی درباره آن خواندم و تصمیم گرفتم از این روش برای مدیریت داتفایلها استفاده کنم.
مزایا
بدون نیاز به نصب ابزار اضافی
از symlink استفاده نمیکنید.
فایلها در یک ریپوزیتوری Git مدیریت میشوند.
میتوانید از شاخههای مختلف برای سیستمهای مختلف استفاده کنید.
میتوانید پیکربندی خود را به راحتی هنگام نصب سیستم جدید تکرار کنید.
چطور کار میکند؟
در این روش مخزن Git bare در یک پوشه جانبی (مانند $HOME/.cfg یا $HOME/.myconfig) ذخیره میشود. با استفاده از یک alias ویژه دستورهای Git روی این پوشه جانبی اجرا میشوند و تداخلی با داتفایلها و بقیه مخزنهای Git نخواهند داشت.
آغاز از صفر
اگر پیش از این پیکربندیهای خود را در یک مخزن Git ردیابی نکردهاید، میتوانید با این فرمانها به راحتی از این روش استفاده کنید:
git init --bare$HOME/.cfg
alias config='/usr/bin/git --git-dir=$HOME/.cfg/ --work-tree=$HOME'
config config --local status.showUntrackedFiles no
echo"alias config='/usr/bin/git --git-dir=$HOME/.cfg/ --work-tree=$HOME'">>$HOME/.config/shell/.aliasrc
فرمان نخست یک پوشه در مسیر ~/.cfg ایجاد می کند که یک مخزن Git bare است که فایلهای ما را ردیابی میکند.
سپس یک alias میسازیم تا هر گاه میخواهیم با مخزن داتفایلها تعامل داشته باشیم به جای git معمولی از آن استفاده کنیم.
ما یک فلگ محلی برای مخفی کردن فایلهایی که هنوز آنها را ردیابی نمیکنیم تنظیم میکنیم. چون پس از این وقتی وضعیت پیکربندی و سایر فرمانها را تایپ میکنید، فایلهایی که علاقهای به ردیابی آنها ندارید بهعنوان ردیابی نشده نشان داده نشوند.
من ترجیح میدهم به جای این کار از فرمان echo "*" > ~/.gitignore استفاده کنم. در این صورت برای اضافه کردن فایلها باید از فلگ -f در فرمانهای config استفاده کنیم مثلا: config add -f .dotfile. این کمک میکند که ناخواسته با فرمان config add . فایلهای اضافی افزوده و کامیت نشوند.
من از zsh استفاده میکنم و فایل ~/.config/shell/aliasrc را در .zshrc سورس کردهام. دقت کنید که اگر شما از شل دیگری استفاده میکنید در خط چهارم alias را برای آن شل اضافه کنید:
# for bashecho"alias config='/usr/bin/git --git-dir=$HOME/.cfg/ --work-tree=$HOME'">>$HOME/.bashrc
# for zsh echo"alias config='/usr/bin/git --git-dir=$HOME/.cfg/ --work-tree=$HOME'">>$HOME/.config/zsh/.zshrc
برای fish میتوانید از این تابع استفاده کنید:
function config -w git -d"Manages dotfiles"
git --git-dir=$HOME/.dot --work-tree=$HOME$argv
end
نصب فایلها روی سیستم جدید و یا استفاده از این روش برای فایلهای فعلی
اگر پیش از این پیکربندیهای خود را در یک مخزن Git ذخیره کردهاید، در یک سیستم جدید میتوانید با مراحل زیر به این روش مهاجرت کنید:
پیش از نصب مطمئن شوید که alias را در ریپوزیتوریتان به .bashrc یا .zshrc اضافه کردید.
و اینکه مخزن منبع شما پوشهای را که به عنوان git bare استفاده میکنید نادیده میگیرد تا مشکلات عجیب و غریب برایتان پیش نیاید: echo ".cfg" >> ~/.gitignore یا آنطور که در بالا اشاره کردم: echo "*" >> ~/.gitignore
اکنون ریپوزیتوری پیکربندیهایتان را در یک مخزن bare در پوشهای مخفی در مسیر $HOME/.cfg کلون کنید:
git clone --bare <git-repo-url> $HOME/.cfg
حال alias را در شلی که باز کردهاین تعریف کنید تا بتوانید از آن استفاده کنید:
alias config='/usr/bin/git --git-dir=$HOME/.cfg/ --work-tree=$HOME'
فایلهای اصلی را با استفاده از فرمان config checkout جایگذاری کنید. من از شاخه home در ریپوزیتوری خودم برای ذخیره این فایلها استفاده میکنم بنابر این برای من این فرمان به این شکل خواهد بود: config checkout home. اگر شما برای سیستمهای مختلف از شاخههای مختلف استفاده میکنید دقت کنید که فایلهای درست را جایگذاری کنید.
در صورتی که پیشتر فایلهای پیکربندی مشابه در پوشه خانه سیستم داشته باشید دستور بالا اجرا نشده و خطا میدهد.
باید این فایلها را از پوشه خانه پاک یا جابجا کنید. لیست کل فایلهایی که در ریپوزیتوری دارید را میتوانید با این دستور ببینید:
config ls-tree --full-tree--name-only-r <YOUR BRANCH>
#for me
config ls-tree --full-tree--name-only-r home
سپس برای دیده نشدن فایلهای ردیابی نشده این تنظیم را انجام دهید: config config --local status.showUntrackedFiles no
تبریک میگم. پس از این میتوانید فایلهایتان را این گونه مدیریت کنید:
]]>محمد زینلیm@zmim.irتنظیمات صفحه کلید در گنو/لینوکس2022-04-22T10:42:36+04:302022-04-22T10:42:36+04:30https://zmim.ir/keyboard-configurationsاستفاده از دو زبان فارسی و انگلیسی برای کاربران فارسی رایانه ضروری است. پشتیبانی از زبان فارسی در گنو/لینوکس مدتهاست که افزوده شده و همواره استانداردهای بهتری به نسبت ویندوز داشته است. با این حال شخصی سازی بیشتر، همواره تجربه خوشایندتری در کار با رایانه برای ما خواهد داشت. استفاده از دو زبان همزمان و نبود استاندارد یکسان برای فارسی نویسی، موجب میشود کاربران فارسی زبان گاه با مشکلاتی مواجه شوند، که هرگز برای کاربران انگلیسی زبان پیش نمیآید. چندی پیش یکی از دوستان دنبال راهی برای افزودن یک نویسه خاص به صفحه کلید بود. اینکه نتوانسته بود راهنمای مناسبی برای این کار پیدا کند، موجب شد به فکر نوشتن یک مطلب در این زمینه بیفتم.
اینجا تلاش میکنم درباره تنظیمات صفحه کلید در محیط کنسول tty و محیطهای گرافیکی X11 و مدیر پنجره Sway روی ویلند بنویسم. تنظیمات صفحه کلید روی ویلند وابسته به کامپوزیتوری است که از آن استفاده میکنید. اما عمده آنچه اینجا به آن اشاره میشود، بر روی محیطهای کاربری دیگر ویلند، به ویژه آنها که بر اساس wlroots هستند نیز فابل انجام است.
تفاوت صفحه کلیدها و layoutهای مختلف
بیشتر ما از layout انگلیسی و فارسی QWERTY روی صفحه کلید استفاده میکنیم. که نمونه آن را در عکس زیر میتوانید ببینید.
اما چیدمانهای دیگری نیز برای صفحه کلیدهای QWERTY بسته به زبان صفحه کلید وجود دارد. به عنوان نمونه صفحه کلید فرانسوی AZERTY که تغییراتی را در صفحه کلید انگلیسی QWERTY برای سازگاری بیشتر با زبان فرانسوی داده است:
برای اطلاعات بیشتر در این زمینه میتوانید صفحه مربوط به آن را در ویکیپدیا بخوانید.
همچنین چیدمانهای دیگری نیز از صفحه کلید انگلیسی وجود دارد که DVORAK و COLEMAK شناخته شدهتر هستند.
نمونه صفحه کلید DVORAK:
نمونه صفحه کلید COLEMAK:
صفحه کلید فارسی استاندارد نیز نمونهای از صفحه کلیدهای QWERTY دستهبندی میشود. که چیدمان کلیدها در آن به این صورت است:
تنظیمات صفحه کلید در tty
شاید کمتر برای شما پیش آمده باشد که بخواهید تنظیمات صفحه کلید را در کنسول یا همان محیط tty تغییر دهید بیشتر ما از صفحه کلید انگلیسی QWERTY که بیشتر جاها پیش گزیده است، استفاده میکنیم. اما همانطور که اشاره شد، چیدمانهای دیگری هم از حروف انگلیسی وجود دارد. این یکی از دلایلی است که ممکن است بخواهیم در محیط کنسول از یک layout متفاوت استفاده کنیم.
چنانچه از Systemd به عنوان راهانداز استفاده میکنید میتوانید با فرمان localectl list-keymaps لیستی از چیدمانهای موجود را ببینید. برای من خروجی این دستور ۲۳۲ صفحه کلید متفاوت را نمایش میدهد.
$ localectl list-keymaps | wc-l
232
همچنین میتوانید با استفاده از grep صفحه کلید مورد نظرتان را بیابید:
در صورتی که از Systemd استفاده نمیکنید، دستور find میتواند لیستی از صفحه کلیدهای موجود را به شما بدهد. خروجی آن برای من به این صورت است:
برای این کار هم از نام صفحه کلید و هم از مسیر فایل keymap میتوانید استفاده کنید. صفحه کلیدی را که انتخاب میکنید باید مناست کنسول بوده و کاراکترهای آن پشتیبانی شوند. چنانچه صفحه کلید فارسی را بخواهید برای کنسول تنظیم کنید با خطا مواجه خواهید شد:
$ sudo loadkeys fa
unicode keysym out of range: U+FDFC
syntax error, unexpected ERROR, expecting NUMBER or LITERAL or PLUS or UNUMBER
برای اینکه این تنظیمات به صورت همیشگی انجام شود میتوانید با کلید واژه KEYMAP و در فایل /etc/vconsole.conf این کار را انجام دهید.
$ cat /etc/vconsole.conf
FONT=ter-224b
KEYMAP=us
تنظیمات صفحه کلید در X11
setxkbmap
برای تنظیم صفحه کلید در محیطهای کاربری که از X11 سرور استفاده میکنند، هر یک از آنها مانند گنوم یا کیدیای برنامه خاص خودشان را دارند. یک راه عمومیتر و سادهتر استفاده از فرمان setxkbmap است.
مدل صفحه کلید: میتوانید مدل صفحه کلیدتان را با -model <YOUR-KEYBOARD-MODEL> مشخص کنید.
layout[s]: هر تعداد از layoutهای موجود را میتوانید برای استفاده با صفحه کلید تنظیم کنید. دقت کنید که باید از , برای جدا کردن اسم آنها استفاده کنید.
تنظیمات ویژه: میتوانید تنظیمات ویژه صفحه کلیدتان را با -options <YOUR-KEYBOARD-OPTIONS> مشخص کنید.
در فرمانی که من استفاده میکنم، مدل صفحه کلید را thinkpad و دو زبان انگلیسی و فارسی را برای آن تنظیم کردهام.
در بخش تنظیمات ویژه با استفاده از grp:shifts_toggle مشخص کردهام که جابجایی بین زبان های صفحه کلید با فشار دادن همزمان دو کلید Shift انجام شود.
شاید برای شما عجیب باشد اما برای من که تقریبا همیشه دستم روی صفحه کلید است، کار راحتتری است به نسبت استفاده از Alt+Shift. البته من کلیدهای دیگری نیز برای تغییر زبان صفحه کلید دارم که چنانچه نیاز باشد با یک دست زبان صفحه کلید را بتوانم عوض کنم.
سپس با caps:escape_shifted_capslock مشخص کردهام که کلید CapsLock به عنوان کلید Escape عمل کند.
من از ادیتور ویم (Vim) برای ویرایش فایلهای متنی استفاده میکنم و برای خارج شدن از مودهای مختلف این ادیتور از کلید Escape زیاد استفاده میکنم. محل استاندارد این کلید روی صفحه کلید گوشه بالا و سمت چپ است، که دور از دسترس است. تنظیم کلید CapsLock به عنوان Escape استفاده از آن را برای من راحتتر میکند.
گزینه بعدی در تنظیمات ویژه altwin:prtsc_rwin است که مشخص میکند کلید PrinttScreen (PrtSc) که روی صفحه کلید لپتاپ من کنار Alt سمت راست قرار دارد به عنوان یک کلید Meta یا Mod (همان کلید لوگو Win) دوم عمل کند.
سالهاست که من از محیطهای دسکتاپ روی لرایانه خودم استفاده نکردهام و به جای آنها از مدیر پنجرهها استفاده میکنم، که سبکتر هستند و قابلیت شخصی سازی بیشتری دارند. بیشتر کلیدهای میانبر من به صورت Mod+<SOME-KEY> هستند،که تعدادشان هم زیاد است. داشتن کلید Mod در دو سمت صفحه کلید استفاده از این میانبرها را برای من راحتتر میکند.
در نهایت هم lv3:ralt_switch مشخص میکند که بتوان به لایه سوم صفحه کلید با استفاده از کلید Alt سمت راست، دسترسی داشت. همانطور که میدانید هر زبان روی صفحه کلید بیش از یک لایه از کاراکترها را دارد. تقریبا همه جا میتوان با استفاده از کلید Shift کاراکترهای لایه دوم صفحه کلید را تایپ کرد. این کاراکترها برای زبان انگلیسی حروف بزرگ و برخی کاراکترهای پر کاربرد دیگر هستند. برای فارسی هم در صفحه کلید استاندارد نویسه ژ روی لایه دوم نویسه ز قرار دارد. برخی کاراکترهای پر کاربرد دیگر هم در این لایه قرار گرفتهاند. ZWNJ یا نیمفاصله یکی از آنهاست. جالب است بدانید که تعدادی از کاراکترهای کم کاربردتر هم روی لایههای سوم و پایینتر صفحه کلید قرار دارند. NBSP یا فاصله نشکن یکی از آنهاست که روی لایه سوم کلید اسپیس قرار دارد. برای دسترسی به این لایه من از کلید ALt سمت راست استفاده میکنم.
سوال مهمی که پیش میآید این است که کجا میتوان لیستی از مدلها، layoutها و تنظیمات ویژه را یافت. کافیست در ترمینال با استفاده از man xkeyboard-config داکیومنت مربوط به آن را باز کنید و بخوانید. لیست مفصلی از تمامی گزینهها به همراه توضیحی گویا برای هر یک را خواهید یافت. در مرورگرتان هم چنانچه عبارت man xkeyboard-config <YOUR-DESTRIBUTION> را جستوجو کنید، داکیومنت مربوط به توزیعتان را خواهید یافت. برای نمونه توزیع Arch Linux
البته برای یافتن layoutها میتوانید مسیر /usr/share/X11/xkb/symbols را ببینید.
$ ls /usr/share/X11/xkb/symbols
نکته بعدی این است که چطور این تنظیمات را همیشگی کنیم. من برای راهاندازی محیط گرافیکی X11 از بسته xorg-xinit استفاده میکنم و فرمان startx را مستقیم از کنسول اجرا میکنم و از Display Manager استفاده نمیکنم. وقتی این فرمان را اجرا میکنم تنظیمات مربوط به محیط گرافیکی را از فایلهای متنی میخواند. یکی از این فایلها .xinitrc است که در دایرکتوری $HOME قرار دارد. کافیست من هر فرمانی که برای تنظیم محیط گرافیکی خودم نیاز دارم را در یک فایل قرار دهم و آن را از داخل .xinitrc فراخوانی کنم. من این فرمانها را در فایل .xprofile در دایرکتوری $HOME قرار دادهام.
$ cat ~/.xinitrc
#!/bin/sh# xinitrc runs automatically when you run startx.# There are some small but important commands that need to be run when we start# the graphical environment. I keep those commands in ~/.xprofile because that# file is run automatically if someone uses a display manager (login screen)# and so they are needed there. To prevent doubling up commands, I source them# here with the line below.[-f ~/.xprofile ]&&. ~/.xprofile
# Fix Gnome Apps Slow Start due to failing services# Add this when you include flatpak in your system
dbus-update-activation-environment --systemd DBUS_SESSION_BUS_ADDRESS DISPLAY XAUTHORITY
# Here we start dwm.# The loop is just to enable dwm's "restart" feature (mod+F2).#exec dwm
ssh-agent dwm
$ cat ~/.xprofile
#!/usr/bin/sh
xset r rate 300 50 & # Speed xrate up
unclutter & # Remove mouse when idle#xcompmgr & # xcompmgr for transparency
picom --config ~/.config/picom/picom.conf &
dunst & # dunst for notifications#keymap & # some keyboard remap
mpd &
xrdb ~/.Xdefaults &
setbg &
setxkbmap -model thinkpad us,ir -option"grp:shifts_toggle,caps:escape_shifted_capslock,altwin:prtsc_rwin,lv3:ralt_switch" &
همانطور که میبینید تنظیمات صفحه کلید در خط آخر فایل مشخص شده است. هر Display Manager فایلهای تنظیماتی دارد که پیش از بالا آمدن محیط گرافیکی آنها را فراخوانی میکند. میتوانید مسیر این فایلها را با جستوجو در اینترنت بیابید و تنظیمات مربوط به صفحه کلید را در آنها قرار دهید تا به صورت خودکار انجام شوند.
xmodmap
xmodmap ابزاری برای ویرایش چیدمان کلیدها روی صفحه کلید در X11 است. ممکن است شما نیاز داشته باشید جای دو تا از کلیدها را روی صفحه عوض کنید و این گزینه در بین انتخابهای setxkbmap وجود نداشته باشد، برای اینکار میتوانید از xmodmap استفاده کنید:
$ xmodmap -e'keycode 135 = Super_R'
فرمان بالا کلید Menu را به کلید Super تبدیل میکند. با مشابه آنچه setxkbmap -option altwin:menu_win انجام میدهد. برای یافتن کد مربوط به هر کلید فیزیکی روی صفحه کلید میتوانید لیست چیدمان فعلی صفحه کلید را با استفاده از xmodmap -pk ببینید.
لیستی از نام کلیدها که برای xmodmap قابل استفاده است را میتوانید در این صفحه ببینید.
برای یافتن کد یک کلید خاص میتوانید از xev استفاده کنید. کافیست xev را در ترمینال اجرا کنید و کلید مورد نظر را فشار دهید و دادههای مربوط به آن را ببینید.
این دادهها برای کلیدهای j، k و کلید لوگوی روی صفحه کلید من به این صورت هستند:
$ xev
KeyPress event, serial 34, synthetic NO, window 0x400001,
root 0x496, subw 0x0, time 23841206, (995,155), root:(999,715),
state 0x0, keycode 44 (keysym 0x6a, j), same_screen YES,
XLookupString gives 1 bytes: (6a)"j"
XmbLookupString gives 1 bytes: (6a)"j"
XFilterEvent returns: False
KeyRelease event, serial 34, synthetic NO, window 0x400001,
root 0x496, subw 0x0, time 23841286, (995,155), root:(999,715),
state 0x0, keycode 44 (keysym 0x6a, j), same_screen YES,
XLookupString gives 1 bytes: (6a)"j"
XFilterEvent returns: False
KeyPress event, serial 34, synthetic NO, window 0x400001,
root 0x496, subw 0x0, time 23853546, (995,155), root:(999,715),
state 0x0, keycode 45 (keysym 0x6b, k), same_screen YES,
XLookupString gives 1 bytes: (6b)"k"
XmbLookupString gives 1 bytes: (6b)"k"
XFilterEvent returns: False
KeyRelease event, serial 34, synthetic NO, window 0x400001,
root 0x496, subw 0x0, time 23853633, (995,155), root:(999,715),
state 0x0, keycode 45 (keysym 0x6b, k), same_screen YES,
XLookupString gives 1 bytes: (6b)"k"
XFilterEvent returns: False
KeyPress event, serial 34, synthetic NO, window 0x400001,
root 0x496, subw 0x0, time 23859678, (995,155), root:(999,715),
state 0x0, keycode 133 (keysym 0xffeb, Super_L), same_screen YES,
XLookupString gives 0 bytes:
XmbLookupString gives 0 bytes:
XFilterEvent returns: False
KeyRelease event, serial 34, synthetic NO, window 0x400001,
root 0x496, subw 0x0, time 23859789, (995,155), root:(999,715),
state 0x40, keycode 133 (keysym 0xffeb, Super_L), same_screen YES,
XLookupString gives 0 bytes:
XFilterEvent returns: False
همانطور که مشاهده میکنید حجم دادههای خروجی xev زیاد است. این برنامه تمام eventهای مربوط به ماوس را هم نمایش میدهد که ممکن است کار یافتن کد را دشوار کند. چنانچه فقط کد عددی کلید را میخواهید، میتوانید آن را به این صورت استفاده کنید:
$ xev | awk-F'[ )]+''/^KeyPress/ { a[NR+2] } NR in a { printf "%-3s %s\n", $5, $8 }'
44 j
45 k
133 Super_L
$ xev | awk-F'[ )]+''/^KeyPress/ {n=NR+2} NR==n { printf "%-3s %s\n", $5, $8}'
44 j
45 k
133 Super_L
همانطور که میبینید خروجی را فیلتر کردهایم که تنها دادههای مورد نیاز ما را نمایش دهد.
ابزارهای زیادی برای کار با صفحه کلید در X11 سرور وجود دارد به عنوان نمونه xset -q اطلاعاتی از وضعیت موجود تنطیمات به شما میدهد:
$ xset -q
Keyboard Control:
auto repeat: on key click percent: 0 LED mask: 00000000
XKB indicators:
00: Caps Lock: off 01: Num Lock: off 02: Scroll Lock: off
03: Compose: off 04: Kana: off 05: Sleep: off
06: Suspend: off 07: Mute: off 08: Misc: off
09: Mail: off 10: Charging: off 11: Shift Lock: off
12: Group 2: off 13: Mouse Keys: off
auto repeat delay: 300 repeat rate: 50
auto repeating keys: 00ffffffdffffbbf
fadfffefffedffff
9fffffffffffffff
fff7ffffffffffff
bell percent: 50 bell pitch: 400 bell duration: 100
Pointer Control:
acceleration: 2/1 threshold: 4
Screen Saver:
prefer blanking: yes allow exposures: yes
timeout: 600 cycle: 600
Colors:
default colormap: 0x20 BlackPixel: 0x0 WhitePixel: 0xffffff
Font Path:
/usr/share/fonts/misc,/usr/share/fonts/TTF,built-ins
DPMS (Energy Star):
Standby: 600 Suspend: 600 Off: 600
DPMS is Enabled
Monitor is On
و بعد از فعال کردن CapsLock:
$ xset -q
Keyboard Control:
auto repeat: on key click percent: 0 LED mask: 00000001
XKB indicators:
00: Caps Lock: on 01: Num Lock: off 02: Scroll Lock: off
03: Compose: off 04: Kana: off 05: Sleep: off
06: Suspend: off 07: Mute: off 08: Misc: off
09: Mail: off 10: Charging: off 11: Shift Lock: off
12: Group 2: off 13: Mouse Keys: off
auto repeat delay: 300 repeat rate: 50
auto repeating keys: 00ffffffdffffbbf
fadfffefffedffff
9fffffffffffffff
fff7ffffffffffff
bell percent: 50 bell pitch: 400 bell duration: 100
Pointer Control:
acceleration: 2/1 threshold: 4
Screen Saver:
prefer blanking: yes allow exposures: yes
timeout: 600 cycle: 600
Colors:
default colormap: 0x20 BlackPixel: 0x0 WhitePixel: 0xffffff
Font Path:
/usr/share/fonts/misc,/usr/share/fonts/TTF,built-ins
DPMS (Energy Star):
Standby: 600 Suspend: 600 Off: 600
DPMS is Enabled
Monitor is On
میتوان از آن برای بررسی کردن وضعیت کلیدها در اسکریپتها و تنظیمات استفاده کرد. همچنین میتوان با استفاده از xdotool وضعیت کلیدهای صفحه کلید و ماوس و محل نشانگر ماوس را تنظیم کرد. xdotool ابزاری برای شبیهسازی eventهای ورودیها در محیط X11 سرور است.
فرمان بالا وضعیت کلید CapsLock را بررسی کرده و در صورت فعال بودن آن را غیرفعال میکند.
Swaywm روی Wayland
تنظیمات صفحه کلید در محیط ویلند بر عهده کامپوزیتور است و ابزار یکتایی و روش یکسانی برای انجام ان وجود ندارد. کامپوزیتوزها روی ویلند برای دریافت ورودیها بدون واسط و از واسطی استفاده نمیکنند و دادهها را در لایه پایینتری از APIهای کرنل دریافت میکنند.
تنظیمات صفحه کلید در Swaywm در فایل تنظیمات این مدیر پنجره انجام میشود. این فایل در حالت پیش گزیده در مسیر /etc/sway/config قرار دارد. چنانچه فایل تنظیمات در مسیر ~/.config/sway/config وجود داشته باشد این فایل اولویت بالاتری خواهد داشت.
تنظیمات صفحه کلید من برای Swaywm در این فایل و به این صورت است:
# Use `man xkeyboard-config` to view the options and `setxkbmap -query|print` to check the model
input {
type:keyboard {
xkb_layout "us,ir"
xkb_model "thinkpad"
xkb_options "caps:escape_shifted_capslock,grp:shifts_toggle,altwin:prtsc_rwin,lv3:ralt_switch"
}
type:touchpad {
# no click needed
tap enabled
# disable touchpad while typing
dwt enabled
# natural_scroll enabled
middle_emulation enabled
}
}
که همان تنظیماتی است که برای X11 سرور داشتم.
ابزارهایی مثل xmodmap، setxkbmap، xset، xev و xdotool روی ویلند قابل استفاده نیستند. در ویکی Swaywm صفحهای مربوط به معرفی جایگزین برای ابزارهای معمول مورد استفاده و در X11 وجود دارد که راهنمای مناسبی است. همچنین میتوانید به این صفحه در گیتهاب برای یافتن ابزارهای بیشتر روی ویلند سر بزنید.
به جای xev میتوانید از wev و به جای xdotool از wtype، wlrctl، swaymsg seat <seat> cursor … یا ydotool استفاده کنید. اما ابزاری برای جایگزینی xmodmap معرفی نشده است که به جای آن یک layout شخصی سازی شده را میشود استفاده کرد.
ساخت keymap شخصی
اعمال تنظیمات صفحه کلید حتی در محیط x11 به صورت دایمی با استفاده از ابزارهایی که معرفی کردیم هم ممکن است تمامی نیازهای شما را برآورده نکند. ساختن یک keymap با توجه به نیاز شخصی شما امکان هر گونه تغییری در چیدمان حروف را برای شما فراهم میکند.
پیش از توضیح بیشتر بگذارید مسالهای که شروع شکل گرفتن این نوشته شد را شرح دهم. یکی از دوستان در ماستودون دنبال راهی برای جایگزینی / با نویسه ۀ روی layout فارسی بود. این نویسه روی صفحه کلید فارسی استاندارد وجود ندارد و یک نویسه عربی است. شکل درست آن در فارسی با ترکیب دو نویسهٔ ه و نویسهٔ _ٔ نوشته میشود. اما با توجه به محدودیتهایی که برای چاپ وجود داشت، مجبور بودند از این نویسه استفاده کنند.
بهترین راه برای ساخت keymap شخصی استفاده از یکی از فایلهای موجود در مسیر /usr/share/X11/xkb/symbols و ویرایش آن است.
به عنوان نمونه فایل مربوط به keymap فارسی چنین الگویی دارد:
در این فایل کاراکترهای مربوط به هر کلید در یک آرایه مشخص شدهاند که مربوط به لایههای مختلف آن کلید هستند. ردیف مورد نظر ما ` key { [ slash, Arabic_question_mark, question ] };` است. که ابتدا در آن نام کلید و بعد از آن به ترتیب `/`، `؟` و `?` در سه لایه مختلف این کلید قرار داده شدهاند. به این معنی که با فشار دادن کلید `AB10` یا همان `/` روی صفحه کلید نویسه `/` تایپ خواهد شد. در صورتی که این کلید به همراه `Shift` فشار داده شود نویسه `؟` و در لایه سوم (روی صفحه کلید من با تنظیماتی که انجام دادیم به همراه کلید `Alt` سمت راست صفحه کلید.) نویسه `?` تایپ خواهد شد.
برای اعمال تغییر و ساخت keymap شخصی خودمان یک کپی از این فایل تهیه میکنیم و تغییرات را روی آن اعمال میکنیم. پس از آن میتوانیم از این layout استفاده کنیم.
کد یونیکد مربوط به نویسه ۀ برابر با U+06C0 است، که در این فایل باید مشابه سایر کاراکترهای یونیکد به صورت 0x10006c0 نوشته شود:
برای یافتن نام یا کد کاراکترهای یونیکد میتوانید به این وبسایت مراجعه کنید.
گر چه ویرایش فایلها در مسیر /usr/share/X11/xkb/symbols امکان شخصی سازی keymap را به شما میدهد اما از نسخه libxkbcommon 0.10.0 امکان ایجاد فایلهای تنظیمات شخصی در $XDG_CONFIG_HOME/xkb و در پوشههای $XDG_CONFIG_HOME/xkb/rules/ و $XDG_CONFIG_HOME/xkb/symbols فراهم شده است و فایلهای موجود در این مسیر پیش از فایلهای پیشگزیدهاش فراخوانی میشوند.
به عنوان نمونه برای افزودن یک آپشن برای جایگزینی کلید PtrSc با کلید Menu فایلهای $XDG_CONFIG_HOME/xkb/rules/envdev و $XDG_CONFIG_HOME/xkb/symbols/custom را به صورت زیر ایجاد و تنظیم میکنیم:
برای استفاده از این layout در محیط Swaywm در فایل تنظیمات مربوط به آن input type:keyboard xkb_layout ir-mz را میافزاییم یا از این دستور استفاده میکنیم:
همانطور که گفتم این تنظیمات پیش از مسیرهای پیشگزیده فراخوانی و اعمال میشوند. برای اطلاعات بیشتر میتوانید این صفحه را بخوانید.
]]>محمد زینلیm@zmim.irافزودن terminfo به سرور2022-03-24T20:42:36+04:302022-03-24T20:42:36+04:30https://zmim.ir/Adding-terminfo-entries-to-a-remote-machineجابجایی فایل بین گوشی اندروید و سیستم گنو/لینوکس و مشکل terminfo برای ترمینال foot
من روی سیستم از تریمینال امولاتور foot استقاده میکنم که روی wayland به درستی اجرا میشود و بسیار ساده، سریع و مینیمال است.
برای جابجایی فایلها بین گوشی اندروید و سیستم گنو/لینوکس هم از scp یا rsync روی ssh استفاده میکنم. اگر دوست دارید، میتوانید ویدیوی آموزشی که در این باره ساختم را ببینید.
هنگامی که برای اولین بار از ترمینال foot به گوشی اندرویدم ssh کردم، رنگهای ترمینال به درستی نمایش داده نمیشد و هر کاراکتری که تایپ میکردم دو بار نوشته میشد.
پس از کمی جستجو فهمیدم که مشکل مربوط به دادههای terminfo و نبود آنها روی termux است. اینجا میتوانید نبود رنگها و همچنین تکرار چند باره دادههای zsh prompt را روی ترماکس بعد از ssh ببینید و آن را با گوشی مقایسه کنید:
نبود دادههای terminfo روی سرور
ممکن است برای شما هم بارها پیش آمده باشد که هنگام اجرای یک برنامه تحت ترمینال روی سروری که به آن ssh کردهاید این خطاها را دریافت کرده باشید:
Error opening terminal: xterm-kitty.
# OR
WARNING: terminal is not fully functional
/etc/hosts (press RETURN)
این مشکلات به همان دلیلی که گفتم پیش میآیند.
چه باید کرد؟
روی سرور با export TERM=xterm متغیر محیطی $TERM را تغییر دهید و آزمایش کنید که آیا مشکل برطرف میشود یا خیر.
ترمینال امولاتوری را که استفاده میکنید روی سرور هم نصب کنید. (برای من این کار نشدنی بود چرا که روی ترماکس میخواستم ssh بزنم.)
دادههای terminfo را به سرور بیافزایید.
افزودن دادههای terminfo به سرور
اگر دادههای terminfo را در یک فایل دارید میتوانید آنها را به سرور منتقل کرده و با استفاده از tic آنها را نصب کنید.
اگر این دادهها را ندارید میتوانید با استفاده از infocmp > foot.terminfo آنها را ببینید و در یک فایل ذخیره کنید.
برای foot این دادهها به این صورت هستند:
اما اگر سرور شما قدیمی است و یا به هر دلیلی tic امکان دسترسی به /dev/stdin را ندارد، میتوانید دادهها را مستقیم روی فایلی در سرور بریزید و بعد نصب کنید:
]]>محمد زینلیm@zmim.irنصب Ubuntu 20.04 روی تبلت Lenovo Thinkpad 102021-02-13T10:20:00+03:302021-02-13T10:20:00+03:30https://zmim.ir/Installing-Ubuntu-20.04-on-a-32-bit-uefi-deviceآنچه گذشت
یکی از دوستان من یک تبلت Lenovo Thinkpad 10 دارد و چون دوست داشت روی آن گنو/لینوکس نصب کند، از من خواست تا کمکش کنم. من هم برایم جالب بود که ببینم محیطهای دسکتاپ مختلف چقدر برای استفاده با صفحههای لمسی سازگار هستند.
برای اینکه هر بار که میخواهید یک فایل ISO را بوت کنید، مجبور نباشید یک USB drive را فرمت کنید میتوانید از ventoy استفاده کنید.
بعد از اینکه گزینههای مختلف را تست کردیم، تصمیم گرفتیم که Ubuntu را نصب کنیم. از آنجا که برای اولین بار بود که دوست من میخواست از گنو/لینوکس استفاده کند، قرار شد که پله پله جلو برویم و در هر بخش من روال کار را توضیح بدهم. اما در همان آغاز، کار گره خورد. چند باری با استفاده از Rufus از فایل ISO یک USB drive ساختم که بتوانم با بوت کردن سیستم از روی آن مراحل نصب را پی بگیرم. هر چند که در تنظیمات BIOS (با گرفتن همزمان دکمه خاموش و روشن کردن دستگاه و افزایش صدا میتوانید به تنظیمات BIOS دسترسی پیدا کنید و تنظیمات بوت را تغییر دهید.) اولویت را به USB داده بودم و Secure Boot و Fast Boot را غیر فعال کرده بودم اما سیستم باز هم از روی هارد بوت میشد و USB drive را به عنوان bootable نمیشناخت.
یک بار هم به شیوه آشنا، با استفاده از dd فایل ISO را روی USB ریختم ولی باز هم با اینکه به راحتی روی لپتاپ بوت میشد اما روی تبلت مشکل داشت.
انگار می توانست همه آنچه را که ته باغ بالای چاه کنار اتاقک در کله پیرمرد گذشته بود بخواند. به خاطرش آمد نوهاش هم همانطور خیره نگاهش کرده بود. معلوم بود پسرش همان وقت تصمیم نگرفته بود. خوب که نگاه کرد مطمئن شد پسرش همان چشمها را داشت. همانها که پرهیز میکرد از دیدنشان در آینه. همان چشمهای مریم که هر بار به آینه نگاه میکرد، با غضب نگاهش میکردند. مریم مادرش بود انگار همه این اتفاقها را او سالها پیش رقم زده بود با یک نفرین. همان موقع که روی تخت افتاده بود و بعد از بیست سال به هوای اینکه میخواست توی ده بمیرد پسرش را کشانده بود آنجا. زن سوم علیخان بود بعد از دو تا زن که هیچ کدام بچه نیاورده بودند. همه میگفتند اجاق علیخان کور است و بی وارث میماند. علیخان چهل و پنج سالی داشت که مریم را گرفته بود. همانجا توی ده آبستن شده بود و تنها پسر علیخان را آورده بود.
مریم
آسمان ابر گرفته و هوا نمدار بود. مردها همگی رفته بودند دنبال گرگها، که آن سال بد جوری جری شده بودند و تا پای آغلها هم آمده بودند. نه پیش از آن سال دیده بودش و نه بعد از آن. حالا بعد از بیست سال روی تخت افتاده بود و میدانست که امشب را به صبح نمیرساند. صدای جیرجیرکها را میشنید و بوی نم باغچه را، که باد همراه عطرچوبهای تازه و گلهایی که نمیشناخت میآورد. تنها چیزی که میخواست این بود که یک بار دیگر قیافه سلیمان را ببیند و بی هیچ بهانه آوردنی همه چیز را برای خداداد گفته بود.
خداداد
خداداد آشفته پالتویش را برداشت و از در جلوی باغچه زد بیرون. تا میدانگاهی هیچ کس نبود. بی معطلی راه افتاد. میخواست تا از خانه اربابی و همه آنچه شنیده بود بگریزد. باد بوته چرخه ای را توی کوچه خالی میغلتاند. پایش توی گل کنار جو رفت و سر خورد. بلند شد و لباسش را نگاه کرد، تا زیر سینهاش گل شده بود. دور میدانگاهی یک قهوه خانه بود و خوار و بار فروشی که همه احتیاحات ابتدایی اهالی را رفع میکرد، نانوایی و عطاری که قیافهاش را توی شیشه آن نگاه کرد. لبهای باریک و کشیده، چانه تیز، موهای بورش و با خودش فکر کرد: «غیر از چشمهام». یاد سلیمان افتاد و لرزش گرفت. راهش را ادامه داد. جلوی قهوه خانه داشتند خونهای گوسفند را میشستند. سگ سیاهی با گوشهای بریده شده آشغالهای لاشه را به دندان میکشید. پسر بچهای هم با لباس قرمز آستین پاره و کله از ته تراشیده چمباتمه زده بود. صورتی کثیف و آفتاب سوخته داشت. چشمهایش با نگاهی حریص سگ را می پایید. همه اینها را خوب به یاد داشت. و اینکه بعد از آن پیچید توی یک کوچه خلوت و کنار چنار خشکی به دیوار تکیه داد. پوستش رفته بود و تنهاش پوک شده بود. با این حال با سماجت سر پا مانده بود. آتش سیگار که به انگشتهاش رسید و سوزاندش، باعث شد به خودش بیاید. هیچ جوری توی کتش نمیرفت. او پسر علیخان بود و البته وارثش و حالا همه کاره ملک اربابی. با قدمهای تند راه برگشت را پیش گرفت. به خانه که رسید دسته بیل بلندی را برداشت و راهش را به طرف اتاقک ته باغ کج کرد.
سلیمان
آتش ذغالهایش توی ایوان از بالای کاهدان انبار معلوم بود. علیخان نشسته بود و مثل هر شب وافور را گذاشته بود گوشه لبش. گویی عزمش را جزم کرده بود قبل از مرگ هر چه را که داشت دود کند. بغل ملا نشسته بود و آتش ذغال را فوت میکرد. گر میگرفت و تا جرقه میزد، شروع میکرد به فحش دادن که: «قرمساقها مگر نگفتم خوب بگردانیدش.» اهل نماز و روزه بود، ولی حتی ماه رمضان هم نوبتهای تریاکش ترک نمیشد. مجوزش را هم از ملا گرفته بود. البته سهم ملا هم از همنشینی پای بساط میرسید، که هیچ وقت از تو نمیانداخت. حتی آن شب هم که همه رفته بودند دنبال گرگها. اول از همه او دیده بودشان، چشمهایشان را که برق میزد. تیر انداخته بود از همان بالای آغل که نشسته بود. خیالش آمده بود سگند، قبل از اینکه خوب نزدیک شوند. به همین خاطر تیرش نشسته بود روی پشت یکیشان. سگها هم معلوم نبود صدایشان چرا در نیامده بود. حالا هم که رفته بودند رد بزنند، سلیمان مانده بود بالای کاهدان بپا. صدا که از پایین آمد خشکش زد. فقط او میدانست چون خودش آنجا بود. اما بقیه میگفتند بعد از اینکه پدرش داده بودش به علیخان نفرین کرده بود و پدرش از سر همان نفرین مرده بود. سلیمان اما میدانست مریم کار را فقط به نفرین نسپرده بود. هر شب میدیدش که تا کنار جو میرفت و پاهایش را توی آب میگذاشت. اما امشب فرق میکرد و تا در انبار را باز نکرد، متوجهاش نشد. موهای بلندش از پشت روسری گلدار قرمزی که مثل دستمال بسته بود بالای سرش بیرون ریخته بود. یک طره مو بر پیشانی خیسش افتاده بود و روی شقیقه از کنار چشم راستش تا روی گوشش کشیده شده بود. چند تار مو هم بر گونههای تبدارش خزیده بود و افشان شده بود. چشم و ابروی مشکی داشت. در چشمهای درشتش رگهای سرخ دویده بود، لبریز از شرری مفتون کننده. لبهایش گلگون نبود ولی او دوست داشت. صورتی رنگ پریده بود و شیارهایشان از خشکی نبود. یک جوری انگار انار رسیده که ترک میخورد. قطرهای عرق از زیر چانه بر گردن برهنه کنار رگ نزدیک گلویش لغزید. خردههای ریز کاه بر گودی استخوانهای ترقوهاش برق میزد، زیر نور مرده مهتاب که به زحمت از شکافهای سقف بر بدنش مینشست. شال سفیدی روی دوشش انداخته بود و زیر پستانهایش گره زده بود. لباسش تر شده بود و نفس نفس که میزد پستانهایش بالا و پایین میشد، بیفاصله چسبیده به پیرهنی که دور کمر باریکش چین خورده بود. بر ساق و مچ سفیدش هیچ النگویی نبود. لبه پایین دامنش را بالا گرفته بود و پاهایش تا زانو پیدا بود. پاشنه پایش را بالا گرفته بود. ماهیچههای پشت ساقهای باریک و ورزیدهاش منقبض و منبسط میشد. بر کف خاکی انبار که قدم میزد پاشنه و گودی پشت زانویش پر و خالی میشد و انحنای روی رانش از زیر دامن بالا میآمد و برجسته میشد. نگاهی به دور و برش انداخت و آرام سلیمان را صدا زد. سلیمان نفسش را که حبس شده بود بیرون داد و از روی کاهدان پایین آمد. خیره به ذرات غبار که در ستونهای نور ملایم اطراف او میچرخید نگاه کرد. دستهایش را گرفت گونهاش را بوسید و او را به بغل گرفت. کنار هم روی علفهای تازه دراز کشیدند. نمیدانست چقدر از اینها را مریم برای خداداد گفته بود. توی بغل سلیمان که دراز کشیده بود، لختی اندامهاش رنگ پریده مینمود. به جز گونهها و خیرگی چشمهاش که هراسی بی حیا ته آنها موج میزد. اصلا مگر هیچ کس غیر از سلیمان که این تصویر را تا آن لحظه مثل یک راز با خودش حمل کرده بود، میتوانست این معجزه را تعریف کند. چشمهای خداداد چقدر شبیه چشمهای مریم بود، وقتی که پدرش را برای آخرین بار نگاه میکرد.
خداداد
مریم برایشان فقط چشمهایش را به ارث نگذاشته بود. اینها را حالا خداداد میدید که با سری شکافته به چشمهای پسرش خیره شده یود. به خاطرش آمد نوهاش هم با آن لباس قرمز آستین پاره و کله کچلش همانطور خیره نگاهش کرده بود.
]]>محمد زینلیm@zmim.irافزودن بخش دیدگاهها با ماستودون2021-01-19T14:20:00+03:302021-01-19T14:20:00+03:30https://zmim.ir/mastodon-commentsماستودون
ماستودون (به انگلیسی: Mastodon) یک نرمافزار آزاد و متنباز خودمیزبان (خدمات وب) برای ساخت شبکهٔ اجتماعی است که این امکان را به هر شخص میدهد تا گره سرور خود را در شبکه میزبانی کند و پایگاههای مختلف از کاربران آن در میان سروهای متفاوتی پخش هستند.
این سرورها به صورت شبکه اجتماعی فدرال به هم متصل هستند، که به کاربران خود اجازه میدهد با یکدیگر به شکل یکپارچه تعامل داشته باشند. ماستودون عضوی از یک فدراسیون بزرگتر است که به کاربران امکان میدهد با دیگر سکوهای آزاد مانند پیرتیوب و فرندیکا که قوانین یکسانی را پشتیبانی میکنند تعامل داشته باشند.
افزودن بخش دیدگاهها با ماستودون
یکی از دشواریهای وبسایتها استاتیک افزودن بخش دیدگاههاست. گزینههای گوناگونی برای انجام این کار وجود دارد. یک راهکار ساده استفاده از Disqus است. چون Disqus سنگین است و مقدار زیادی اسکریپت غیرضروری در صفحات بارگزاری میکند و مهمتر از همه آزاد نیست هرگز گزینه مطلوبی برای من نبود. برای دیدن راهکارهای بیشتر میتوانید این پست مهدی صادقی را ببینید.
با سپاس از @carl برای نوشتن کد و گزارشی که در این پست نوشته است، از این پس شما میتوانید با داشتن یک اکانت ماستودون دیدگاههای خودتان را برای من بفرستید، و آنچه دیگران نوشتهاند را هم ببینید.
کد جاوا اسکریپت
چون کد اصلی برای #HUGO نوشته شده بود، من تغییرات اندکی در آن دادم تا با #JEKYLL سازگار شود و آن را در فایل mastodon.html در پوشه _includes قراد دادم:
<divclass="page-content"><h2>دیدگاهها</h2><p>میتوانید دیدگاههای این پست را در ماستودون و<aclass="link"href="https://{{ page.mastodon.host }}/@{{ page.mastodon.username }}/{{ page.mastodon.id }}"target="_blank"rel="noopener noreferrer"> اینجا </a>ببینید. برای نوشتن دیدگاه خود روی لینک زیر کلیک کنید.</p><p><aclass="button"href="https://{{ page.mastodon.host }}/@{{ page.mastodon.username }}/{{ page.mastodon.id }}"target="_blank"rel="noopener noreferrer">نوشتن دیدگاه</a></p><p></p><pid="mastodon-comments-list"><aid="load-comment"class="button">دیدن دیدگاهها</a></p><divid="comments-wrapper"><noscript><p>برای این بخش میباید جاوا اسکریپت را فعال کنید، یا <ahref="https://{{ page.mastodon.host }}/@{{ page.mastodon.username }}/{{ page.mastodon.id }}"target="_blank"rel="noopener noreferrer">پست اصلی</a> را در ماستودون ببینید</p></noscript></div><script src="/assets/js/purify.min.js"></script><script type="text/javascript">functionescapeHtml(unsafe){returnunsafe.replace(/&/g,"&").replace(/</g,"<").replace(/>/g,">").replace(/"/g,""").replace(/'/g,"'");}functionemojify(input,emojis){letoutput=input;emojis.forEach(emoji=>{letpicture=document.createElement("picture");letsource=document.createElement("source");source.setAttribute("srcset",escapeHtml(emoji.url));source.setAttribute("media","(prefers-reduced-motion: no-preference)");letimg=document.createElement("img");img.className="emoji";img.setAttribute("src",escapeHtml(emoji.static_url));img.setAttribute("alt",`:${emoji.shortcode}:`);img.setAttribute("title",`:${emoji.shortcode}:`);img.setAttribute("width","20");img.setAttribute("height","20");picture.appendChild(source);picture.appendChild(img);output=output.replace(`:${emoji.shortcode}:`,picture.outerHTML);});returnoutput;}functionloadcomments(){document.getElementById("load-comment").innerHTML="دریافت دیدگاهها";fetch('https://{{ page.mastodon.host }}/api/v1/statuses/{{ page.mastodon.id }}/context').then(function(response){returnresponse.json();}).then(function(data){letdescendants=data['descendants'];if(descendants&&Array.isArray(descendants)&&descendants.length>0){document.getElementById('mastodon-comments-list').innerHTML="";descendants.forEach(function(reply){if(reply.account.display_name.length>0){reply.account.display_name=escapeHtml(reply.account.display_name);reply.account.display_name=emojify(reply.account.display_name,reply.account.emojis);}else{reply.account.display_name=reply.account.username;};reply.content=emojify(reply.content,reply.emojis);reply.created_at=newDate(reply.created_at).toLocaleString('fa-IR',{dateStyle:"long",timeStyle:"short",});letinstance="";if(reply.account.acct.includes("@")){instance=reply.account.acct.split("@")[1];}else{instance="{{ page.mastodon.host }}";}mastodonComment=`<div class="mastodon-comment">
<div class="avatar">
<img src="${escapeHtml(reply.account.avatar_static)}" height=60 width=60 alt="">
</div>
<div class="content">
<div class="author" title="profile: @${reply.account.username}@${instance}">
<a href="${reply.account.url}" target="_blank" rel="external nofollow">
<span>${reply.account.display_name}</span>
<span class="instance">${instance}</span>
</a>
</div>
<div title="دیدن دیدگاه در ${instance}">
<a class="date" href="${reply.uri}" target="_blank" rel="external nofollow">
${reply.created_at}
</a>
</div>
<div class="mastodon-comment-content">${reply.content}</div>
</div>
</div>`;document.getElementById('mastodon-comments-list').appendChild(DOMPurify.sanitize(mastodonComment,{'RETURN_DOM_FRAGMENT':true}));});}else{document.getElementById('mastodon-comments-list').innerHTML="<p>بدون دیدگاه</p>";}});}document.getElementById("load-comment").addEventListener("click",loadcomments);</script></div>
در پایان هم برای نمایش بهتر دیدگاهها از این چند خط CSS استفاده کردم.
اینجا میتوانید نتیجه نهایی را آزمایش کنید:
]]>محمد زینلیm@zmim.irکاهش نویز با استفاده از sox2020-12-28T12:20:00+03:302020-12-28T12:20:00+03:30https://zmim.ir/soxSoX
SoX ابزاری برای ویرایش فایلهای صوتی است که روی گنو/لینوکس، مک و ویندوز در دسترس است. روی اندروید هم میتوانید در محیط termux از آن استفاده کنید.
در این پست نخست با استفاده از SoX نویز یک فایل صوتی را کاهش میدهیم و سپس یک اسکریپت برای کاهش نویز فایلهای صوتی و تصویری، با استفاده از Sox و FFmpeg را بررسی میکنیم.
کاهش نویز با استفاده از SoX
اگر یک فایل صدا به نام audio.wav داشته باشیم که در ابتدای آن بخش کوچکی سکوت یا درستتر بنویسم «صدای محیط» ضبط شده باشد، میتوانیم آن بخش را با استفاده از SoX جدا کنیم:
# sox in.ext out.ext trim {start: s.ms} {duration: s.ms}
sox audio.wav noise.wav trim 0 0.900
در اینجا SoX فایل audio.wav را به عنوان ورودی دریافت و تا ثانیه 0.9 آن را جدا کرده و با نام noise.wave ذخیره میکند.
اکنون با استفاده از این بخش یک فایل از ویژگیهای نویز محیط به نام noise.prof میسازیم:
sox noise.wav -n noiseprof noise.prof
در پایان کاهش نویز را بر اساس پروفایل ساخته شده انجام میدهیم. برای تنظیم اندازه کاهش نویز از یک ضریب استفاده می شود که بر اساس این منبع عددی بین 0.2 تا 0.3 بهترین خروجیها را خواهد داشت:
اسکریپتی برای کاهش نویز فایلهای صوتی و تصویری با FFmpeg و SoX
این اسکریپت دو مسیر، -نخست فایل ورودی و سپس فایل خروجی- را میگیرد ($1 و $2). در صورتی که فایل ورودی تصویری باشد با استفاده از FFmpeg صدای آن را جدا میکند. سپس مشابه آنچه که در بخش پیش دیدیم نویز فایل صوتی را کاهش میدهد و در پایان اگر ورودی فایل تصویری باشد دوباره با استفاده از FFmpeg صدا و تصویر را به هم میچسباند.
#!/usr/bin/sh
usage (){printf"Usage : noisereduce <input video file> <output video file>\n"exit}# Tests for requirements
ffmpeg -version>/dev/null ||{echo>&2 "We require 'ffmpeg' but it's not installed. Install it by 'sudo apt-get install ffmpeg' Aborting.";exit 1;}
sox --version>/dev/null ||{echo>&2 "We require 'sox' but it's not installed. Install it by 'sudo apt-get install sox' Aborting.";exit 1;}if["$#"-ne 2 ]then
usage
fi
if[!-e"$1"]then
printf"File not found: %s\n""$1"exit
fi
if[-e"$2"]then
printf"File %s already exists, overwrite? [y/N]\n: ""$2"read-r yn
case$ynin[Yy]*);;*)exit;;esacfi
inBasename=$(basename"$1")inExt="${inBasename##*.}"isVideoStr=$(ffprobe -v warning -show_streams"$1" | grep codec_type=video)if[-n"$isVideoStr"]then
isVideo=1
printf"Detected %s as a video file\n""$inBasename"else
isVideo=0
printf"Detected %s as an audio file\n""$inBasename"fi
printf"Sample noise start time [00:00:00]: "read-r sampleStart
if[-z"$sampleStart"];then sampleStart="00:00:00";fi
printf"Sample noise end time [00:00:00.900]: "read-r sampleEnd
if[-z"$sampleEnd"];then sampleEnd="00:00:00.900";fi
printf"Noise reduction amount [0.21]: "read-r sensitivity
if[-z"$sensitivity"];then sensitivity="0.21";fi
tmpVidFile="/tmp/noiseclean_tmpvid.$inExt"tmpAudFile="/tmp/noiseclean_tmpaud.wav"noiseAudFile="/tmp/noiseclean_noiseaud.wav"noiseProfFile="/tmp/noiseclean_noise.prof"tmpAudCleanFile="/tmp/noiseclean_tmpaud-clean.wav"printf"Cleaning noise on %s...\n""$1"if[$isVideo-eq"1"];then
ffmpeg -v warning -y-i"$1"-qscale:v 0 -vcodec copy -an"$tmpVidFile"
ffmpeg -v warning -y-i"$1"-qscale:a 0 "$tmpAudFile"else
cp"$1""$tmpAudFile"fi
ffmpeg -v warning -y-i"$1"-vn-ss"$sampleStart"-t"$sampleEnd""$noiseAudFile"
sox "$noiseAudFile"-n noiseprof "$noiseProfFile"
sox "$tmpAudFile""$tmpAudCleanFile" noisered "$noiseProfFile""$sensitivity"if[$isVideo-eq"1"];then
ffmpeg -v warning -y-i"$tmpAudCleanFile"-i"$tmpVidFile"-vcodec copy -qscale:v 0 -qscale:a 0 "$2"else
cp"$tmpAudCleanFile""$2"fi
printf"Done"
اگر هم که دیدن ویدیوی آموزشی برایتان آسانتر است یا میخواهید تفاوت فایل خروجی و ورودی را ببینید:
]]>محمد زینلیm@zmim.irبه روز رسانی افزونه ماهور.2020-11-03T08:10:47+03:302020-11-03T08:10:47+03:30https://zmim.ir/mahoor-updateدر این پست تلاش میکنم به بهانه به روزرسانی افزونه ماهور کمی درباره افزونههای فایرفاکس و چگونگی ساخت یک افزونه برای فایرفاکس بنویسم.
افزونههای فایرفاکس
تا پیش از نوامبر ۲۰۱۷ ابزارهای مختلفی برای ساخت یک افزونه فایرفاکس وجود داشت اما در نسخههای به روزتر برخی از آنها مانند overlay add-ons، bootstrapped add-ons، Add-on SDK و … دیگر پشتیبانی نمیشوند. افزونههای جدید باید با استفاده از WebExtensions APIها ساخته شوند. اگر یک افزونه Legacy دارید برای سازگاری آن با نسخه های به روز فایرفاکس و ساخت WebExtension میتوانید از این راهنمای موزیلا استفاده کنید.
ساختار WebExtensionها
هر WebExtension یک فایل manifest.json دارد که ساختار، منابع و ویژگیهای آن را مشخص میکند. عکس زیر ساختار کلی فایل manifest.jason را در یک WebExtension نشان می دهد.
نمونه فایل manifest.json افزونه ماهور:
{"manifest_version":2,"name":"Mahour","description":"Adds a new Iranian(Persian/Jalali/Khorshidi) date column to ThunderBird.","version":"1.1.2","homepage_url":"https://github.com/mhdzli/mahour","author":"M.Zeinali","applications":{"gecko":{"id":"mahour@zmim.ir","strict_min_version":"68.0a1"}},"[experiment_apis](experiment_apis)":{"MahourDate":{"schema":"api/schema.json","parent":{"scopes":["addon_parent"],"paths":[["MahourDate"]],"script":"api/experiments.js"}}},"background":{"scripts":["background/background.js"]},"browser_action":{"default_title":"ماهور","default_popup":"popup/popup.html","default_icon":{"48":"assets/icons/icon48.png"}},"options_ui":{"page":"options/options.html","open_in_tab":false},"icons":{"32":"assets/icons/icon32.png","48":"assets/icons/icon48.png","64":"assets/icons/icon64.png","128":"assets/icons/icon128.png"},"permissions":["storage"]}
حداقل ورژن موتور ساخت محتوای مرورگر (gecko: content rendering engine)
شناسه افزونه برای موتور تولید محتوا (gecko.id)
اسکریپت پس زمینه (Background scripts): این اسکریپت در قالب یک صفحه ویژه به نام background page در پس زمینه اجرا میشود.
اسکریپتهای ساخت محتوا (Content scripts) که کار اصلی را بر عهده دارند و خوراک بخشهای گوناگون افزونه را تولید میکنند. افزونه ماهور به جای این کلید از experiment_apis بهره برده است. اسکریپت تولید محتوا درون API بارگذاری میشود.
رابط برنامهنویسی آزمایشی نرمافزار (experiment_apis): با این کلید میتوان یک رابط برنامه نویسی تازه برای استفاده در افزونه ساخت.
صفحههای پیش فرض که مانند یک صفحه وب معمولی میتوانند از فایلهای css و js استفاده کنند:
ساماندهی (options): ویژگیهای مربوط به آن در کلید options_ui تعریف میشود. این کلید در صفحه Add-ons Manager گزینه Preferences را برای افزونه نمایان میکند. با کلیک کردن روی آن، صفحه ساماندهی در این بخش بارگذاری شده و امکان تغییر ویژگیهای افزونه را فراهم میکند. (ست کردن ویژگی open_in_tab صفحه جدیدی برای بارگذاری باز خواهد کرد.)
صفحههای افزونه (Extension pages): هر افزونه میتواند جدا از صفحههای پیش فرض، دربردارنده صفحههای ویژه خودش نیز باشد که اینجا تعریف میشوند.
منابع مورد نیاز تولید محتوا (Web accessible resources): چنانچه بخواهیم از فایلهای HTML، CSS، JavaScript و … در تولید محتوای افزونه استفاده کنیم آنها را در اینجا مشخص میکنیم. (نمونه: چنانچه افزونه نیاز دارد که عکسهایی را در صفحههای وب نمایش دهد، آنها را در اینجا مسیردهی میکنیم تا به آنها دسترسی داشته باشیم.)
مجوزها (permissions): مجوزهای مورد نیاز برنامه با این کلید مشخص میشوند. برای مجوزهای اختیاری که نداشتن آنها جلوی اجرای برنامه را نمیگیرد از کلید optional_permissions استفاده میشود.
رابط برنامه نویسی افزونهها
برای درک بهتر APIهای موزیلا و چگونگی استفاده از آنها این راهنما را بخوانید.
در زیر نمونه یک API تعریف شده در فایل manifest.json را مشاهده میکنید.
{"manifest_version":2,"name":"Extension containing an experimental API","experiment_apis":{"apiname":{"schema":"schema.json","parent":{"scopes":["addon_parent"],"paths":[["myapi"]],"script":"implementation.js"},"child":{"scopes":["addon_child"],"paths":[["myapi"]],"script":"child-implementation.js"}}}}
در هر API یک یا چند فضای نام تعریف میشود، که اشیا آن را میتوان در اسکریپتهای افزونه فراخوانی کرد. برای هر API باید یک schema تعریف شود که ویژگیهای API را مشخص میکند. کلید schema در فایل manifest.json درون مسیر اصلی افزونه یک مسیر نسبی برای فایل schema مشخص میکند.
ویژگیهای اصلی پردازش سرپرست (parent process) و پردازشهای فرزند (child processes) با کلیدهای parent و child در script مسیردهی میشوند.
در حال حاضر تنها گزینههای مجاز کلید scops برای مشخص کردن محدوده دسترسی هر فضای نام addon-child و addon-parent هستند.
فایل schema برای افزونه ماهور:
[{"namespace":"MahourDate","functions":[{"name":"addWindowListener","type":"function","description":"Adds a listener 3pane windows","async":false,"parameters":[{"name":"hich","type":"string","description":"hich"}]},{"name":"changeSettings","type":"function","description":"Handle Prefrences","async":true,"parameters":[{"name":"newSettings","type":"object","properties":{"longMonth":{"type":"boolean"},"showTime":{"type":"boolean"},"weekDay":{"type":"boolean"},"englishNumbers":{"type":"boolean"}}}]}]}]
در این فایل برای فضای نام MahourDate دو تابع addWindowListener و changeSettings تعریف شده است. تابع نخست در زمان شروع برنامه یک windowListener برای کنترل نمایش ستون تاریخ به برنامه اضافه میکند. تابع دوم با عوض کردن تنظیمات برنامه ستون تاریخ را دوباره میسازد و نمایش میدهد.
توجه: فراخوانی این توابع در background script باید با یک متغیر همراه باشد. بنابراین هر چند addWindowListener نیازی به ورودی ندارد، برای آن یک متغیر به نام hich (هیچ😂) تعریف شده است.
این توابع درون اسکریپت api/experiments.js تعریف شدهاند، که در ویژگی parent رابط برنامه نویسی MahourDate در فایل manifest.json افزونه مسیردهی شده است.
فایل experiment.js:
// This Source Code Form is subject to the terms of the// GNU General Public License, version 3.0."use strict";var{Services}=ChromeUtils.import("resource://gre/modules/Services.jsm");var{ExtensionSupport}=ChromeUtils.import("resource:///modules/ExtensionSupport.jsm");var{ExtensionParent}=ChromeUtils.import("resource://gre/modules/ExtensionParent.jsm");constEXTENSION_NAME="mahour@zmim.ir";varextension=ExtensionParent.GlobalManager.getExtension(EXTENSION_NAME);//customizeable optionsvarmonthStyle="long";vartimeStyle="2-digit";varweekDayStyle="hidden";varnumbersStyle="arabext";// Implements the functions defined in the experiments section of schema.json.varMahourDate=classextendsExtensionCommon.ExtensionAPI{onStartup(){}onShutdown(isAppShutdown){if (isAppShutdown)return;// Looks like we got uninstalled. Maybe a new version will be installed now.// Due to new versions not taking effect (https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=1634348)// we invalidate the startup cache. That's the same effect as starting with -purgecaches// (or deleting the startupCache directory from the profile).Services.obs.notifyObservers(null,"startupcache-invalidate");}getAPI(context){context.callOnClose(this);return{MahourDate:{addWindowListener(hich){// Adds a listener to detect new windows.ExtensionSupport.registerWindowListener(EXTENSION_NAME,{chromeURLs:["chrome://messenger/content/messenger.xul","chrome://messenger/content/messenger.xhtml",],onLoadWindow:paint,onUnloadWindow:unpaint,});},changeSettings(newSettings){if (newSettings.longMonth){monthStyle="long";}else{monthStyle="2-digit";}if (newSettings.showTime){timeStyle="2-digit";}else{timeStyle="hidden";}if (newSettings.weekDay){weekDayStyle="long";}else{weekDayStyle="hidden";}if (newSettings.englishNumbers){numbersStyle="latn";}else{numbersStyle="arabext";}for (letwinofServices.wm.getEnumerator("mail:3pane")){win.MahourDate.MahourDateHeaderView.destroy();win.MahourDate.MahourDateHeaderView.init(win);}},},};}close(){ExtensionSupport.unregisterWindowListener(EXTENSION_NAME);for (letwinofServices.wm.getEnumerator("mail:3pane")){unpaint(win);}}};functionpaint(win){win.MahourDate={};Services.scriptloader.loadSubScript(extension.getURL("content/customcol.js"),win.MahourDate);win.MahourDate.MahourDateHeaderView.init(win);}functionunpaint(win){win.MahourDate.MahourDateHeaderView.destroy();deletewin.MahourDate;}
برای اینکه امکان فراخوانی توابع addWindowListener و changeSettings وجود داشته باشد، آنها را با الگوی مشخص شده در راهنمای موزیلا و درون getAPI(context) تعریف کردهایم.
تابع addWindowListener با eventهای onLoadWindow و onUnloadWindow به ترتیب توابع paint و unpaint را فراخوانی میکند. تابع paint با فراخوانی اسکریپت content/customcol.js محتوای ستون را تولید کرده و آن را نمایش میدهد. تابع unpaint نمایش ستون را متوقف و محتوای آن را پاک میکند.
مقدار پیش فرض متغیرهای قابل تنظیم برنامه در اینجا تعریف شدهاند. در صورت تغییر آنها در صفحه ساماندهی افزونه تابع changeSetting با واسطه background.js فراخوانی شده و ستون تاریخ را دوباره میسازد و نمایش میدهد.
فایل content/customcol.js:
// This Source Code Form is subject to the terms of the// GNU General Public License, version 3.0.var{AppConstants}=ChromeUtils.import("resource://gre/modules/AppConstants.jsm");var{Services}=ChromeUtils.import("resource://gre/modules/Services.jsm");constjalaliDateColumnHandler={init(win){this.win=win;},getCellText(row,col){vardate=newDate(this.getJalaliDate(this.win.gDBView.getMsgHdrAt(row)));varcurrentDate=newDate();//fixed optionsvaryearStyle="2-digit";vardayStyle="2-digit";varlocale="fa-IR-u-nu-"+numbersStyle+"-ca-persian";varyear=date.toLocaleString(locale,{year:yearStyle});varmonth=date.toLocaleString(locale,{month:monthStyle});varday=date.toLocaleString(locale,{day:dayStyle});varweekDay=weekDayStyle!="hidden"?date.toLocaleString(locale,{weekday:weekDayStyle}):"";vartime=timeStyle!="hidden"?date.toLocaleString(locale,{hour:timeStyle,minute:timeStyle,hour12:false,})+" ،":"";//fix for bug that doesn't prepend zero to farseiif (time.length!=7&&timeStyle!="hidden"){varzero=numbersStyle==="arabext"?"۰":"0";time=zero+time;}varisCurrentYear;if (currentDate.toLocaleString(locale,{year:yearStyle})==year){isCurrentYear=true;}else{isCurrentYear=false;}varisCurrentDay;if (date.toDateString()===currentDate.toDateString()){isCurrentDay=true;}else{isCurrentDay=false;}varisYesterday;varyesterdayDate=newDate();yesterdayDate.setDate(currentDate.getDate()-1);if (date.toDateString()===yesterdayDate.toDateString()){isYesterday=true;}else{isYesterday=false;}varplacehodler;if (monthStyle==="long"){placeholder="TT \u202BWD DD MM YY\u202C";}else{placeholder="TT YY/MM/DD WD";}//remove year if it's current yearif (isCurrentYear){placeholder=placeholder.replace(/YY./,"");}//only show time if it's current day or yesterdayif (isCurrentDay){placeholder="TT امروز";}elseif (isYesterday){placeholder="TT دیروز";}dateString=placeholder.replace("YY",year).replace("MM",month).replace("DD",day).replace("WD",weekDay).replace("TT",time);returndateString;},getSortStringForRow(hdr){returnthis.getJalaliDate(hdr);},isString(){returntrue;},getCellProperties(row,col,props){},getRowProperties(row,props){},getImageSrc(row,col){returnnull;},getSortLongForRow(hdr){return0;},getJalaliDate(aHeader){returnaHeader.date/1000;},};constcolumnOverlay={init(win){this.win=win;this.addColumns(win);},destroy(){this.destroyColumns();},observe(aMsgFolder,aTopic,aData){try{jalaliDateColumnHandler.init(this.win);this.win.gDBView.addColumnHandler("jalaliDateColumn",jalaliDateColumnHandler);}catch (ex){console.error(ex);thrownewError("Cannot add column handler");}},addColumn(win,columnId,columnLabel){if (win.document.getElementById(columnId))return;consttreeCol=win.document.createXULElement("treecol");treeCol.setAttribute("id",columnId);treeCol.setAttribute("persist","hidden ordinal sortDirection width");treeCol.setAttribute("flex","2");treeCol.setAttribute("closemenu","none");treeCol.setAttribute("label",columnLabel);treeCol.setAttribute("tooltiptext","تاریخ خورشیدی");constthreadCols=win.document.getElementById("threadCols");threadCols.appendChild(treeCol);// Restore persisted attributes.letattributes=Services.xulStore.getAttributeEnumerator(this.win.document.URL,columnId);for (letattributeofattributes){letvalue=Services.xulStore.getValue(this.win.document.URL,columnId,attribute);// See Thunderbird bug 1607575 and bug 1612055.if (attribute!="ordinal"||parseInt(AppConstants.MOZ_APP_VERSION,10)<74){treeCol.setAttribute(attribute,value);}else{treeCol.ordinal=value;}}Services.obs.addObserver(this,"MsgCreateDBView",false);},addColumns(win){this.addColumn(win,"jalaliDateColumn","تاریخ");},destroyColumn(columnId){consttreeCol=this.win.document.getElementById(columnId);if (!treeCol)return;treeCol.remove();},destroyColumns(){this.destroyColumn("jalaliDateColumn");Services.obs.removeObserver(this,"MsgCreateDBView");},};varMahourDateHeaderView={init(win){this.win=win;columnOverlay.init(win);// Usually the column handler is added when the window loads.// In our setup it's added later and we may miss the first notification.// So we fire one ourserves.if (win.gDBView&&win.document.documentElement.getAttribute("windowtype")=="mail:3pane"){Services.obs.notifyObservers(null,"MsgCreateDBView");}},destroy(){columnOverlay.destroy();},};
محتوای اصلی ستون اینجا ساخته میشود و ستون جدید ایجاد میشود.
صفحه پس زمینه زمانی که افزونه مجوزهای لازم را داشته باشد، میتواند به WebExtension APIها دسترسی داشته باشد. همچنین با توجه به دسترسی به میزبان (host permissions) امکان فرستادن درخواستهای XHR را دارد. برای آگاهی بیشتر در این زمینه کلید واژه Cross-origin access را جستجو کنید.
اسکریپت پس زمینه دسترسی مستقیم به صفحههای وب ندارد، اما میتواند اسکریپتهای تولید محتوا (content scripts) را در آنها بارگذاری کند و با استفاده از message-passing API با آنها ارتباط برقرار کند. از این شیوه در افزونه ماهور استفاده شده است.
نکته: اسکریپتهای پس زمینه برای جلوگیری از دسترسی به کنشهای نابجا محدودیتهایی نیز دارند. نداشتن توان فراخوانی eval() نمونای از این محدودیتها است.
برای آگاهی بیشتر Content Security Policy را بخوانید.
همچنین امکان فراخوانی alert()، confirm()، یا prompt() نیز در این صفحه وجود ندارد.
کد اسکریپت پس زمینه ماهور:
"use strict";/_
Defaultsettings.Initializestoragetothesevalues._/vardatePrefrences={longMonth:true,showTime:true,weekDay:false,englishNumbers:false,};/_
Genericerrorlogger._/functiononError(e){console.error(e);}/_
Onstartup,checkwhetherwehavestoredsettings.Ifwedon't, then store the default settings.
_/
function checkStoredSettings(storedSettings) {
if (!storedSettings.datePrefrences) {
browser.storage.local.set({ datePrefrences });
}
}
function repaint(newSettings) {
browser.MahourDate.changeSettings(newSettings);
}
const gettingStoredSettings = browser.storage.local.get();
gettingStoredSettings.then(checkStoredSettings, onError);
/_ globals browser _/
var init = async () => {
browser.MahourDate.addWindowListener("hich");
};
init();
برای استفاده از browser.storage.local.get() و browser.storage.local.set() در فایل manifest.jason مجوز storage گرفته شده است. MahourDate شناسه API تازه این افزونه است. با استفاده از browser.MahourDate.changeSettings(newSettings) یکی از توابع آن برای اعمال تنظیمات فراخوانی میشود.
به روز رسانی برای Thunderbird نسخه ۱۱۵ به بعد
در نسخه ۱۱۰ Thunderbird پشتیبانی از Custom Culomn متوقف شد و افزونه ماهور روی این نسخه از کار افتاد. با اضافه شدن API جدید در نسخه ۱۱۵ امکان به روز کردن کد و پشتیبانی از این نسخهها فراهم شد. اگر دوست دارید بیشتر بدونید اینجا دربارهاش گفتگو کردیم.
چون وقت کافی برای به روز کردن کدها نداشتم، کمی طول کشید، اما سرانجام ماهور نسخههای تازهتر تا ۱۲۸ را پشتیبانی میکند.
منابع مفید:
اگر با ساخت افزونهها آشنایی ندارید و تازه میخواهید شروع کنید این ویدیوی آقای شجاعی را ببینید:
برای تست افزونهها روی Thunderbird در صفحه Add-ons Manager روی Tools for all add-ons ( ) کلیک کنید. با انتخاب گزینه Debug Add-ons یک تب جدید باز میشود که در آن افزونه ها را میتوانید موقتا نصب و امتحان کنید. کافی است روی Load Temporary Add-on کلیک کنید و فایل manifest.json افزونه را انتخاب کنید.
